Bevoegd is niet bekwaam – Waar bekwaamheid echt over gaat

Aantoonbaar maken dat je personeel bekwaam is. Dat is de eis die vanuit accrediterende instanties en de Inspectie voor Gezondheidszorg (IGZ) aan de zorginstellingen in Nederland gesteld wordt. Het is de eis die voor mij als consultant van Defacto brood op de plank verzorgt. Maar aantoonbaar bekwaam, wat is dat nou eigenlijk? En hoe krijg je aantoonbare bekwaamheid voor elkaar?

Bevoegd en bekwaam: waar we eigenlijk over praten

Als in de zorg gesproken wordt over registratie van opleiden en professionaliteit van medewerkers komen twee termen veelvuldig, door elkaar gebruikt, naar voren; bevoegdheid en bekwaamheid van medewerkers.

Bevoegdheid betekent eigenlijk hetzelfde als het hebben van de juiste papieren. Met je diploma verpleegkunde ben je bevoegd tot het werken als verpleegkundige, net zoals je een auto mag besturen wanneer je in het bezit bent van een geldig rijbewijs. Bevoegdheid zegt echter niets over het niveau waarop iemand de handeling, waarvoor hij bevoegd is, uitvoert. We kennen allemaal de maniakken op de snelweg waarvan we eigenlijk vinden dat ze nooit een rijbewijs hadden mogen krijgen, en toch mogen ze die auto besturen…

Bekwaamheid gaat over het niveau van competentie waarop je een handeling uitvoert. Een bekwaam persoon voert de handelingen waarvoor hij bevoegd is op een dusdanige manier uit dat deze structureel leiden tot een goed resultaat. Met andere woorden, je bent goed in die zaken die je mag doen.

Bevoegd en bekwaam: hoe we het aantoonbaar maken

Om te werken in een zorginstelling dient iemand dus bevoegd én bekwaam te zijn. Het aantonen van bevoegdheid is uiteraard de uitdaging niet. Zorg dat de juiste papieren op een makkelijk toegankelijke plek worden bewaard en klaar is Kees. De meeste organisaties doen dit tegenwoordig in hun LMS.

Bekwaamheid is lastiger. Want wanneer is iemand nou eigenlijk goed in wat hij doet? En hoe toets je dat? Toetsen kost tijd en dus geld. Om hierop zoveel mogelijk te besparen, is het een lange tijd de trend geweest om voor elke handeling een E-Learning toets beschikbaar te stellen. Het goed kunnen beantwoorden van deze kennistoets werd in dezen gezien als het aantonen van je bekwaamheid. De vraag is of dit wel zo 1 op 1 gesteld kan worden.

Aantoonbaar Bekwaam: 3 tips hoe het wel kan

Gelukkig zien steeds meer organisaties in dat een theoretische toets alleen niet afdoende is om bekwaamheid van medewerkers te garanderen en wordt er steeds meer gekeken naar alternatieve manieren van het toetsen en aantoonbaar maken van deze bekwaamheid. Hieronder 3 voorbeelden hoe zorginstellingen hier al mee om gaan:

1. Toetsen op de werkplek

Breng het toetsen van medewerkers op handelingen en apparatuur zoveel mogelijk terug naar de werkplek. Op de werkplek wordt het uitvoeren van de handeling getoetst in een relevante context. Door als toetser de context te manipuleren kan goed inzicht verkregen worden in hoe een medewerker zich handhaaft in verschillende omstandigheden. Bijvoorbeeld: ‘de bloeddruk van de patiënt blijft stijgen, hoe verander je nu de instellingen van het apparaat? Zo toets je zowel theorie als praktische uitvoering in één keer in een realistische setting.

2. Bekwaamheid; dat voel je zelf

Wat veel organisaties vergeten is dat bekwaamheid niet alleen ‘iets goed doen’ is. Minstens zo belangrijk is dat deze bekwaamheid ook door de medewerker zelf gevoeld wordt. Jezelf bekwaam voelen leidt tot zekerheid en zorgt ervoor dat iemand ook in een complexe, stressvolle situatie rustig en juist kan blijven handelen. Het simuleren van dit soort situaties is erg lastig, omdat dit nooit hetzelfde voelt als een ‘echte situatie’.

Laat daarom medewerkers ook zelf stilstaan bij de vraag of ze zich daadwerkelijk bekwaam voelen, ongeacht welke assessments of toetsen ze succesvol hebben afgerond. Dit kan bijvoorbeeld door een bekwaamheidsverklaring toe te voegen aan de toetsingscriteria van je handeling.

Voelt iemand zich niet bekwaam, geef hem dan de gelegenheid meer te oefenen, zodat iemand dat wel voelt. Bedenk wel dat je als organisatie zorgvuldig om moet gaan met het positioneren van je ‘niet bekwaam voelen’. Dit moet niet gezien worden als een faalmoment, maar juist als het juiste professionele handelen wanneer je te weinig tijd hebt gekregen om je bekwaam te gaan voelen.

3. Bekwaam blijven: performance support

Toetsen is een momentopname. Dat weten we allemaal. Voor een toets leren we. Vlak voor die toets weet je dan (bijna) alles. Maar na verloop van tijd vergeten we ook de details weer. Op zich is dat niet erg, want wanneer je deze weer even naleest kun je die informatie meestal wel weer op de goede manier plaatsen en gebruiken om bekwaam te blijven werken.

Hiervoor moet de informatie wel beschikbaar zijn. Bedenk dus dat aantoonbaar bekwame medewerkers hebben niet alleen betekent dat een toetsingscyclus nodig is, maar ook dat je informatieverstrekking op orde is.

Concreet betekent dit: zorg dat de juiste informatie op het juiste moment beschikbaar is. De systemen om iets dergelijks op te zetten vallen onder de noemer performance support.


Hoe wordt er aan bekwaamheid gewerkt in jouw organisatie? Heb je nog andere tips dan de bovengenoemde zaken? Deel ze vooral met ons.

Behoefte aan nog een verdiepingsslag op dit onderwerp? Neem dan contact met ons op!

Meer artikelen

  1. Wij zijn ISO gecertificeerd!

    Wij zijn ISO gecertificeerd!

    Met gepaste trots kunnen we melden dat Defacto vanaf heden ISO 9001, ISO 14001, ISO 27001 en NEN 7510 gecertificeerd is en aldus voldoet aan de voorschriften op het gebied van kwaliteit, milieumanagement, informatieveiligheid en informatiebeveiliging... Lees verder
  2. Workshop “Hoe je met e-learning je toekomst vorm kunt geven"
  3. ‘Leren is werken, werken is leren’

    ‘Leren is werken, werken is leren’

    De randvoorwaarde voor een lerende organisatie ‘Werken is leren, leren is werken’. Dit is het motto van de academie van het MUMC (Maastricht University Medical Center). Een motto dat, hoe langer ik erover nadenk zich steeds meer bij mij nestelt als... Lees verder
  4. Waardevolle kennis delen met LearningSpaces
  5. LearningSpaces op Websummit 2016

    LearningSpaces op Websummit 2016

    WebSummit, Europa's grootste technologiebeurs, vond plaats van 7 tot en met 11 november in Lissabon Portugal. LearningSpaces was één van de uitgenodigde start-ups om daar met mensen te praten over het product, onze activiteiten en om feedback te krijgen... Lees verder